Ostatnie 5 lat mocno zmieniło sposób, w jaki wiele osób patrzy na codzienne wydatki. Pandemia, przerwane łańcuchy dostaw, wojna w Ukrainie, wysokie ceny energii, inflacja, wzrost kosztów mieszkań i kolejne zmiany podatkowe sprawiły, że domowe budżety stały się bardziej napięte. Drożej kosztuje nie tylko żywność, paliwo czy ogrzewanie, ale także usługi, najem, kredyty i wiele produktów kupowanych regularnie. Warto więc spojrzeć, skąd wzięła się ta zmiana i dlaczego nadal jest odczuwalna.
Postcovidowa gospodarka i inflacja zmieniły codzienne zakupy
Pandemia COVID-19 była jednym z pierwszych impulsów, które zachwiały stabilnością cen. Zamknięcia gospodarek, problemy z transportem, ograniczona dostępność części produktów i wzrost kosztów pracy przełożyły się na ceny w sklepach oraz usługach. Po zniesieniu obostrzeń popyt szybko wrócił, ale podaż nie zawsze nadążała. W efekcie wiele firm zaczęło przenosić wyższe koszty na klientów, a konsumenci coraz częściej zauważali, że za te same zakupy płacą więcej niż jeszcze kilka lat wcześniej.
Najbardziej widoczna była inflacja, która szczególnie mocno uderzyła w podstawowe wydatki. Drożała żywność, chemia gospodarcza, energia, transport, czynsze i usługi. Nawet kiedy tempo wzrostu cen zaczęło spadać, nie oznaczało to powrotu do dawnych poziomów, lecz jedynie wolniejsze podwyżki. Dlatego wiele osób nadal ma poczucie, że pieniądze szybciej się kończą. W praktyce gospodarstwa domowe zaczęły ostrożniej planować zakupy, porównywać ceny i rezygnować z części mniej pilnych wydatków.
Podatki, akcyza i ceny energii też podniosły koszty życia
Na koszty życia wpływały nie tylko ceny rynkowe, ale również podatki, opłaty i akcyza. Zmiany w obciążeniach fiskalnych pośrednio lub bezpośrednio odbijają się na cenach produktów i usług, bo przedsiębiorcy uwzględniają je w kosztach prowadzenia działalności. Dotyczy to między innymi transportu, energii, wynagrodzeń, opakowań czy kosztów administracyjnych. W ostatnich latach szczególnie dużo mówiło się też o akcyzie na alkohol, wyroby tytoniowe, płyny do e-papierosów oraz same urządzenia, choć jest to tylko jeden z wielu elementów ogólnej presji cenowej.
Dowiedz się: Ile kosztują jednorazowe e-papierosy?
Dużym obciążeniem były również ceny energii, gazu i paliw. Po 2021 roku europejski rynek energetyczny stał się mniej przewidywalny, a wojna w Ukrainie dodatkowo zwiększyła niepewność. Droższy gaz i prąd oznaczały wyższe rachunki dla domów, ale też większe koszty produkcji, ogrzewania lokali, transportu i przechowywania towarów. Z kolei ceny paliw wpływały nie tylko na kierowców, lecz także na logistykę, kurierów, handel i usługi. Dlatego wzrost kosztów energii był odczuwalny niemal w każdej części codziennego życia.
Mieszkania, najem i kredyty stały się większym wyzwaniem
Jednym z najmocniej odczuwalnych obszarów była mieszkaniówka. Ceny lokali rosły, a w największych miastach zakup własnych czterech kątów stał się dla wielu osób znacznie trudniejszy niż kilka lat wcześniej. Wpływały na to wysokie koszty materiałów budowlanych, droższa robocizna, ograniczona podaż gruntów, popyt inwestycyjny oraz zmiany w dostępności kredytów. Wzrost stóp procentowych podniósł raty wielu kredytów hipotecznych, a osoby planujące zakup musiały mierzyć się z niższą zdolnością kredytową.
Równolegle wzrosły koszty najmu, zwłaszcza tam, gdzie popyt na mieszkania był wysoki. Dla młodych dorosłych, studentów i osób przeprowadzających się za pracą oznaczało to większą część dochodu przeznaczaną na dach nad głową. Do tego dochodziły wyższe opłaty administracyjne, media, ogrzewanie i codzienne utrzymanie mieszkania. W efekcie koszty życia przestały być kojarzone wyłącznie z cenami w sklepach. Coraz większe znaczenie ma cały pakiet stałych wydatków, które trzeba ponosić co miesiąc niezależnie od poziomu dochodów.
Artykuł powstał we współpracy z https://e-smoke.org/
